„Nie ma złych kamieni. Są tylko źle zastosowane” – to jedno z ulubionych powiedzeń Bogusława Skolaka. Powtarza je od lat, przekonując, że każdy kamień ma swoje właściwości, zalety i ograniczenia. Trzeba je tylko poznać, zrozumieć i umiejętnie wykorzystać.
Powiedzieć, że o kamieniu wie niemało, to jakby nic nie powiedzieć. W branży pracuje od 1966 roku. Przez sześć dekad zdążył poznać ją niemal z każdej strony: od pracy w kamieniołomie, przez zarządzanie produkcją w dużym państwowym przedsiębiorstwie, po prowadzenie własnej firmy i realizację wymagających projektów architektonicznych. Był świadkiem, a często również uczestnikiem, zmian technologicznych i gospodarczych, które całkowicie odmieniły polskie kamieniarstwo.
Jednak opowieść o Bogusławie Skolaku to nie tylko historia kamienia, maszyn i przedsiębiorstw. To również historia ludzi, przyjaźni, pasji i przekonania, że wiedza nabiera szczególnej wartości wtedy, gdy można przekazać ją następnym pokoleniom.
Chłopak z Krowodrzy
Bogusław Skolak wychował się na krakowskiej Krowodrzy. Aktywnie działał w harcerstwie i jak wielu młodych ludzi, bardziej niż o przyszłej pracy zawodowej myślał o sporcie. Próbował swoich sił w piłce nożnej i ręcznej. Sportowa pasja pozostała z nim zresztą na całe życie.
Wybór Technikum Górnictwa Odkrywkowego w Krakowie okazał się jednak decyzją, która zaważyła na całej jego przyszłości. W latach sześćdziesiątych szkoła ta oferowała młodzieży coś znacznie więcej niż możliwość zdobycia dyplomu. Zapewniała solidne wykształcenie w stosunkowo wąskiej, ale perspektywicznej specjalności. Dysponowała dobrym zapleczem, wspierała ambitnych uczniów i przygotowywała ich do pracy w rozwijającym się przemyśle.
Szczególną wartością była kadra pedagogiczna. Obok nauczycieli przedmiotów ogólnych pracowali tam znakomici praktycy, ludzie z ogromnym doświadczeniem zawodowym. Wśród nich był Tadeusz Tyrowicz, jedna z ważniejszych postaci w historii polskiego kamieniarstwa.
Technikum było jednak czymś więcej niż szkołą zawodową. Tworzyło środowisko ludzi połączonych wspólnymi zainteresowaniami i przyszłym zawodem. Przyjaźnie zawarte w szkolnych ławach, zarówno z kolegami, jak i nauczycielami, przetrwały dziesięciolecia. Absolwenci TGO stworzyli wyjątkową społeczność, której więzi zawodowe i towarzyskie pozostają żywe do dziś, a wielu z nich trafiło później do Strzegomia, tworząc trzon kadry technicznej i kierowniczej rozwijającego się zagłębia kamieniarskiego.
Kierunek Dolny Śląsk
W 1966 roku, po ukończeniu technikum, Bogusław Skolak rozpoczął pracę w kamieniołomie granitu w Rogoźnicy. Nie był to jednak wynik starannie zaplanowanej kariery. W tamtych czasach absolwenci szkół technicznych otrzymywali skierowania do pracy. Przedsiębiorstwa z całego kraju zabiegały o młodych fachowców, oferując im zatrudnienie, mieszkania i możliwości rozwoju.
Bogusław Skolak miał wówczas jeszcze inne plany. Rozważał podjęcie nauki w szkole oficerskiej we Wrocławiu, dlatego wybrał miejsce pracy położone stosunkowo blisko tego miasta. Ostatecznie jednak z wojskiem nie związał swojej zawodowej przyszłości. Związał ją z kamieniem.
W 1969 roku rozpoczął pracę w Strzegomskich Zakładach Kamienia Budowlanego. Było to jedno z najważniejszych przedsiębiorstw polskiego przemysłu kamieniarskiego, dysponujące rozbudowanym zapleczem wydobywczym i produkcyjnym.
Przeszedł tam całą drogę zawodową – od szeregowego pracownika, przez kolejne stanowiska kierownicze, aż po funkcję dyrektora do spraw technicznych. W 1978 roku uzyskał tytuł mistrza w zawodzie kamieniarz, potwierdzający jego kwalifikacje praktyczne i wiedzę teoretyczną.
Był to czas wielkich inwestycji i szybkiego rozwoju technologii. Modernizowano traki, wprowadzano nowe maszyny, zwiększano wydajność produkcji, a strzegomskie zakłady realizowały zamówienia na potrzeby budownictwa krajowego i eksportu.
Strzegom na dłużej Bogusław Skolak opuścił tylko raz i związane to było z kontraktem w Iraku. Wydobyciem i przeróbką skał na potrzeby budowy autostrady zajmował się z takim samym zaangażowaniem, jak wszystkim, czego się podejmował. Taki charakter.
Praca w dużym przedsiębiorstwie, na różnych szczeblach jego organizacji, pozwoliła mu poznać nie tylko technologię wydobycia i obróbki kamienia, ale również mechanizmy zarządzania produkcją, ludźmi i skomplikowanymi przedsięwzięciami.
Ta wiedza miała okazać się bezcenna, kiedy nadeszły zupełnie nowe czasy.
Nowe czasy, nowe możliwości
Przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych przyniósł wydarzenia, które zmieniły nie tylko polityczną mapę Europy, ale również warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Upadek PRL, budowa wolnorynkowej gospodarki w Polsce i zjednoczenie Niemiec otworzyły możliwości, które jeszcze kilka lat wcześniej były trudne do wyobrażenia.
Właśnie w tych okolicznościach, w 1991 roku, powstała spółka GRANEX. Bogusław Skolak został jej udziałowcem oraz prezesem zarządu.
Przez całe lata dziewięćdziesiąte najważniejszym rynkiem zbytu firmy były Niemcy. Początkowo GRANEX prowadził działalność handlową, wykorzystując znajomość rynku, materiałów i możliwości produkcyjnych polskich zakładów kamieniarskich.
W 1995 roku rozpoczął się kolejny etap rozwoju przedsiębiorstwa – inwestycje umożliwiające uruchomienie własnej produkcji na terenie Strzegomia.
Własny zakład dawał większą niezależność i pozwalał podejmować się coraz bardziej wymagających zamówień. Doświadczenie zdobyte w państwowym przemyśle kamieniarskim zaczęło procentować w zupełnie nowych realiach gospodarczych.
Zmieniły się zasady prowadzenia przedsiębiorstwa, pojawili się nowi klienci, technologie i oczekiwania. W pewnym stopniu wszystkiego trzeba było się uczyć od nowa. Niezmienna pozostała jednak potrzeba dobrego rozumienia kamienia oraz umiejętność pokonywania coraz to nowych wyzwań.
Kamienie, które tworzą historię
W dorobku GRANEX-u znalazło się wiele realizacji, ale trzy z nich szczególnie dobrze pokazują skalę i różnorodność podejmowanych zleceń. Jedną z pierwszych wyjątkowo wymagających była realizacja nawierzchni przestrzeni przed Reichstagiem w Berlinie – Ebertplatz. Zadanie wymagało wykonania bardzo dużych elementów kamiennych, z niezwykle wysoką dokładnością i w bardzo krótkim terminie. Połączenie wielkich gabarytów z precyzją obróbki stanowiło poważne wyzwanie technologiczne i organizacyjne.
Inną ważną realizacją były prace na berlińskiej Wyspy Muzeów – jednego z najcenniejszych zespołów architektonicznych niemieckiej stolicy. Choć poziom skomplikowania był spory, technicznie zrealizowane zostało wszystko perfekcyjnie.
Szczególne miejsce w zawodowej historii Bogusława Skolaka zajmuje również Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się!” w Krakowie. Trwająca pięć lat współpraca z architektem Andrzejem Mikulskim wymagała nie tylko znajomości technologii kamieniarskich, lecz także umiejętności rozwiązywania nietypowych problemów i dostosowywania produkcji do rozwijającego się projektu. O skali trudności świadczy fakt, że około 80 procent przygotowywanych elementów miało charakter niepowtarzalny. Kamienne narożniki, gzymsy, portale, szpalety i inne detale architektoniczne wymagały indywidualnego podejścia. Architekt Andrzej Mikulski z dużym uznaniem wypowiadał się o pracy Bogusława Skolaka i jego zespołu, zwracając uwagę nie tylko na wyjątkową precyzję wykonania ale też na nieustający dialog i bezcenne uwagi dotyczące proponowanych rozwiązań.
To dobry przykład kamieniarstwa, w którym sama znajomość obsługi maszyn nie wystarcza. Potrzebne są doświadczenie, wyobraźnia przestrzenna i umiejętność przewidywania problemów, zanim pojawią się na etapie produkcji, montażu czy użytkowania.
Od wielotonowych elementów do kilkumilimetrowych detali
Można by przypuszczać, że po dziesięcioleciach pracy przy wielkich inwestycjach architektonicznych, monumentalnych obiektach i skomplikowanych konstrukcjach kamiennych niewiele jest już w stanie zaskoczyć doświadczonego kamieniarza. A jednak kolejne wyzwanie przyszło z zupełnie innej strony.
Zapoczątkowany przez Fundację Bazalt projekt Granitowa Galeria (początkowo zBazaltu.pl), łączący kamień naturalny z wzornictwem, przedmiotami użytkowymi i biżuterią, wymagał opracowania sposobów wykonywania bardzo drobnych, często delikatnych elementów kamiennych.
To właśnie Bogusław Skolak podjął się technologicznego rozpracowania każdego z takich detali. Trzeba było nie tylko wiedzieć, jak obrobić materiał, ale przede wszystkim wymyślić, jak w ogóle wykonać zamierzony przedmiot. Nie było gotowych recept ani sprawdzonych procedur dla wszystkich nowych pomysłów. Konieczne okazywały się próby, dobór narzędzi, opracowywanie kolejnych sposobów obróbki i rozwiązywanie pojawiających się problemów.
Była to praca pionierska, wymagająca niezwykłej cierpliwości, dokładności i kreatywności. W niewielkich elementach nie ma miejsca na przypadkowy ruch, a właściwości kamienia, które przy dużych realizacjach są zaletą, w miniaturowych detalach mogą stawać się poważnym ograniczeniem.
Wiedzą trzeba się dzielić
Działalność Bogusława Skolaka od wielu lat wykracza daleko poza bieżące obowiązki i własne przedsiębiorstwo.
W 2000 roku znalazł się w gronie członków założycieli Związku Pracodawców Branży Kamieniarskiej (Polski Związek Kamieniarstwa). Pełnił również funkcje we władzach tej organizacji, uczestnicząc w budowaniu środowiska branżowego i reprezentowaniu jego interesów. Dziś jest członkiem honorowym.
Przez wiele lat wspierał także działalność Fundacji Bazalt, zasiadając w jej Radzie. Szczególnie bliski jest mu edukacyjny charakter podejmowanych przez Fundację inicjatyw, a jednym z najważniejszych przedsięwzięć była Letnia Szkoła Projektowania w Kamieniu, organizowana we współpracy ze środowiskiem akademickim. Jej uczestnicy – przyszli architekci i projektanci – mogli poznawać kamień nie tylko jako atrakcyjny wizualnie materiał, ale również jako surowiec posiadający konkretne właściwości techniczne, możliwości i ograniczenia.
Przez wiele lat na łamach „Kuriera Kamieniarskiego” publikował autorski cykl artykułów zatytułowany „Dlaczego tak?”, w którym na przykładach napotykanych w przestrzeni publicznej pokazywał konsekwencje błędów popełnianych podczas projektowania, wykonywania i montażu elementów kamiennych. Były to praktyczne lekcje kamieniarstwa, przypominające, że nawet najlepszy materiał nie obroni się przed niewłaściwym zastosowaniem.
Bogusław Skolak regularnie uczestniczy także w spotkaniach z dziećmi, młodzieżą, studentami i dorosłymi. W ciągu roku odbywa ich dziesiątki, popularyzując wiedzę o pochodzeniu kamienia, metodach jego wydobycia, technologiach obróbki i możliwościach zastosowania.
Szczególne miejsce zajmuje w tej działalności Technikum Górnictwa Odkrywkowego w Strzegomiu. Jako Przyjaciel Szkoły wspiera kultywowanie tradycji górniczych i przekazywanie młodzieży wiedzy o historii zawodu.
Jest również pasjonatem historii lokalnej oraz dziejów polskiego kamieniarstwa, szczególnie okresu II Rzeczypospolitej. Interesują go ludzie, którzy tworzyli to rzemiosło, dawne zakłady, technologie i wydarzenia, bez których trudno zrozumieć współczesne kamieniarstwo.
To zainteresowanie ma wymiar bardzo praktyczny – wiele historii, wspomnień i informacji, których nie znajdziemy w podręcznikach, wciąż funkcjonuje przede wszystkim w pamięci ludzi. A ta wiedza, jeśli nie zostanie przekazana dalej, bezpowrotnie zniknie.
Człowiek z granitu
Choć kamień zajmuje w jego życiu szczególne miejsce, Bogusław Skolak nie ogranicza swoich zainteresowań wyłącznie do spraw zawodowych. Pozostał wierny sportowym pasjom z młodości. Jest fanem Wisły Kraków, klubu z rodzinnego miasta, ale kibicuje także AKS Strzegom. Interesuje się historią, chętnie wraca do wspomnień o dawnych wydarzeniach i ludziach, którzy je tworzyli.
Pracowitość, dociekliwość i przywiązanie do rzemieślniczej solidności łączy z otwartością na nowe pomysły i technologie.
Przez sześćdziesiąt lat zmieniło się niemal wszystko: ustrój polityczny, organizacja przemysłu, technologie wydobycia i obróbki, maszyny, narzędzia oraz oczekiwania klientów. Pozostało jednak przekonanie, że najważniejsza jest umiejętność zrozumienia materiału, z którym się pracuje.
„Nie ma złych kamieni. Są tylko źle wykorzystane”
W tych kilku słowach mieści się znaczna część zawodowej filozofii Bogusława Skolaka. I być może również odpowiedź na pytanie, jak przez sześć dekad nie stracić zainteresowania zawodem, w którym – jak mogłoby się wydawać – wszystko jest już poznane.